Futbolda Faul Çeşitleri: Hangi Müdahale Faul Sayılır?
Faul, oyun sırasında bir oyuncunun rakibe karşı kurallara aykırı biçimde temas etmesi ya da oyunu kurala aykırı biçimde etkilemesidir. Futbolda faul çeşitleri iki açıdan sınıflandırılır: İhlalin türüne göre (direkt serbest vuruş ve endirekt serbest vuruş gerektiren ihlaller) ve ihlalin ağırlığına göre (dikkatsiz, umursamaz ve aşırı güç kullanılarak yapılan fauller). Bu iki sınıflandırma birlikte, hakemin hem oyunu nasıl yeniden başlatacağını hem de kart gösterip göstermeyeceğini belirler. Bu rehberde IFAB Oyun Kuralları’nın 12. maddesine göre futboldaki faul çeşitlerini, taktik faul ve gol şansını engelleme gibi özel durumları ve basketboldaki faul türlerini tablolar ve örneklerle bulacaksınız.
Kısaca: Futbolda fauller direkt ve endirekt serbest vuruş gerektiren ihlaller olarak ikiye ayrılır; ağırlık açısından ise dikkatsiz (kart yok), umursamaz (sarı kart) ve aşırı güç kullanılan (kırmızı kart) fauller vardır.
Faul Nedir? Futbolda Faulün Tanımı
IFAB kurallarında “faul” kelimesi, top oyundayken yapılan ve serbest vuruş ya da penaltı ile cezalandırılan ihlaller için kullanılır. Faulün oluşması için çoğu durumda bir rakibe karşı yapılmış olması gerekir. Hakem, ihlalin oyunun akışına etkisini de değerlendirir ve ihlale uğrayan takım lehine avantaj uygulayabilir.
Fauller sahanın her yerinde yapılabilir. Bir faul, savunma oyuncusu tarafından kendi ceza sahası içinde yapılırsa ve direkt serbest vuruş gerektiriyorsa penaltı verilir. Bu ayrımı penaltı kuralları rehberimizde ayrıntılı olarak ele aldık.
Ağırlığa Göre Faul Çeşitleri: Dikkatsiz, Umursamaz, Aşırı Güç
Hakem bir temaslı faulü değerlendirirken önce müdahalenin ne kadar tehlikeli olduğuna karar verir. IFAB bu konuda üç kademe tanımlar:
| Kademe | Tanım | Disiplin cezası |
|---|---|---|
| Dikkatsiz (özensiz) | Oyuncu müdahalesinde dikkat ya da özen göstermemiş veya tedbirsiz davranmıştır | Kart gerekmez |
| Umursamaz | Oyuncu, hareketinin rakibi için tehlikesini ya da sonuçlarını göz ardı etmiştir | Sarı kart |
| Aşırı güç kullanma | Oyuncu gereğinden çok güç kullanmış ve rakibin güvenliğini tehlikeye atmıştır | Kırmızı kart |
Bu kademelendirme, sahadaki en kritik hakem kararlarından biridir. Aynı türden bir müdahale, örneğin bir kayarak top kapma hareketi, zamanlamasına, hızına, temasın yerine ve ayağın konumuna göre kartsız bir faul, sarı kart ya da kırmızı kart olabilir. Kart kurallarının tamamını sarı kart ve kırmızı kart rehberimizde bulabilirsiniz.
Direkt Serbest Vuruş Gerektiren Fauller
Aşağıdaki hareketler hakem tarafından dikkatsiz, umursamaz ya da aşırı güç kullanılarak yapılmış bulunursa direkt serbest vuruş verilir:
- Rakibe çarpmak (omuz omuza mücadele kurallara uygundur, ancak tehlikeli ya da zamansız çarpma faul olur)
- Rakibin üzerine atlamak
- Rakibe tekme atmak ya da atmaya çalışmak
- Rakibi itmek
- Rakibe vurmak ya da vurmaya çalışmak (kafa atmak dahil)
- Topa müdahale ederken rakibe çarpmak, onu düşürmek
- Rakibe çelme takmak ya da takmaya çalışmak
Bunlara ek olarak şu ihlaller, ağırlık değerlendirmesinden bağımsız olarak direkt serbest vuruşla cezalandırılır:
- Elle oynama
- Rakibi tutmak (forma çekmek dahil)
- Temasla rakibin hareketini engellemek
- Birini ısırmak ya da birine tükürmek
- Topa, rakibe ya da maç görevlisine nesne fırlatmak ya da elde tutulan bir nesneyle topa dokunmak
Endirekt Serbest Vuruş Gerektiren İhlaller
Endirekt serbest vuruş gerektiren ihlaller çoğunlukla temas içermez ya da teknik niteliktedir:
- Tehlikeli oyun: Rakibin başına yakın yüksek ayak gibi, kendisi dahil herhangi birini yaralanma riskine sokan ve temas içermeyen hareketler.
- Temassız engelleme: Top oynanabilir mesafede değilken rakibin yoluna girerek hareketini engellemek.
- Kaleciyi engellemek: Kalecinin topu elinden çıkarmasını engellemek ya da kaleci topu bırakırken topa vurmaya çalışmak.
- Sözlü ihlaller: İtiraz, hakaret ve saldırgan sözler gibi temassız davranışlar.
- Kaleci ihlalleri: Geri pası ya da takım arkadaşının taç atışını elle tutmak, bıraktığı topu tekrar elle almak.
- Ofsayt ve duran topta topa ikinci kez dokunma.
Endirekt ihlallerde hakem kolunu başının üzerine kaldırır. İki serbest vuruş türü arasındaki farkları hakem işaretleri rehberimizde görsel karşılıklarıyla birlikte anlattık.
Taktik Faul ve Gol Şansını Engelleme
Bazı fauller rakibe fiziksel zarar vermekten çok, oyunun gidişatını kurala aykırı biçimde değiştirmeyi amaçlar. Bu fauller, ağırlıklarından bağımsız olarak özel disiplin kurallarına tabidir:
- Umut vaat eden atağı durdurmak (taktik faul): Kontra ataktaki rakibi formadan çekmek ya da çelme takmak gibi hareketler sarı kartla cezalandırılır.
- Bariz gol şansını engellemek: Kaleye doğru giden ve gol atma şansı açık olan rakibi faulle durdurmak kırmızı kart gerektirir. Ceza sahası içinde topa oynama girişimiyle yapılan bu tür fauller penaltıyla birlikte sarı karta indirilir.
- Avantaj sonrası kart: Hakem taktik faul sonrasında avantaj uygularsa, atak devam ettiği için oyuncu sarı kart görmeyebilir; ancak umursamaz ya da aşırı güç içeren bir faulde avantaj verilse bile kart gösterilir.
“Simülasyon” yani faul yapılmış gibi kendini yere atmak da bir ihlaldir. Hakemi aldatmaya çalışan oyuncu sportmenliğe aykırı hareketten sarı kart görür.
Futsalda Birikmiş Fauller
Futsalda fauller futboldaki gibi direkt ve endirekt olarak ayrılır, ancak önemli bir ek kural vardır: birikmiş fauller. Direkt serbest vuruş gerektiren her faul, takımın o devredeki birikmiş faul sayısına eklenir. Takımın her devredeki ilk beş birikmiş faulünde rakip, normal serbest vuruş kullanır ve baraj kurulabilir. Altıncı birikmiş faulden itibaren ise rakip takım barajsız direkt serbest vuruş kullanır; bu vuruş ihlalin yerine göre ikinci penaltı noktasından (10 metre) ya da faulün yapıldığı noktadan kullanılır. Bu kural, futsalda sert ve taktik faulleri caydırmak için konmuştur.
Basketbolda Faul Çeşitleri
Basketbolda faul kavramı farklı işler ve oyuncuların faul sayısı oyundaki durumlarını doğrudan etkiler. FIBA kurallarına göre başlıca faul çeşitleri şunlardır:
| Faul çeşidi | Tanımı |
|---|---|
| Kişisel faul | Rakiple kurala aykırı temas; tutma, itme, blok faulü, hücum faulü gibi |
| Teknik faul | Temas içermeyen davranış ihlalleri; itiraz, hakemlere saygısızlık, zaman geçirme gibi |
| Sportmenlik dışı faul | Topa oynama amacı taşımayan ya da aşırı sert temas |
| Diskalifiye edici faul | Ağır sportmenlik dışı davranış; oyuncu oyundan atılır |
| Çift faul | İki rakip oyuncunun yaklaşık aynı anda birbirine faul yapması |
FIBA kurallarında beş faul yapan oyuncu oyundan çıkmak zorundadır; NBA’de bu sınır altı fauldür. Takım faulleri de takip edilir: FIBA’da bir periyotta dört takım faulünden sonra yapılan savunma faulleri serbest atışla cezalandırılır. Basketbol tablolarını takip etmek isterseniz Euroleague puan durumu sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Faul çeşitleri nelerdir?
Futbolda fauller, direkt serbest vuruş ve endirekt serbest vuruş gerektiren ihlaller olarak ikiye ayrılır. Ağırlık açısından ise dikkatsiz, umursamaz ve aşırı güç kullanılarak yapılan fauller olmak üzere üç kademe vardır.
Futbolda faul kaça ayrılır?
Futbolda fauller cezalandırılma şekline göre ikiye (direkt ve endirekt), ağırlığına göre üçe (dikkatsiz, umursamaz, aşırı güç) ayrılır. Hakem her faulde hem yeniden başlama şeklini hem de disiplin cezasını belirler.
Basketbolda faul çeşitleri nelerdir?
Basketbolda kişisel faul, teknik faul, sportmenlik dışı faul, diskalifiye edici faul ve çift faul olmak üzere başlıca beş faul çeşidi vardır. FIBA kurallarında beş faul yapan oyuncu oyundan çıkar.
Taktik faul nedir?
Taktik faul, rakibin umut vaat eden bir atağını kurala aykırı biçimde durdurmak için bilerek yapılan fauldür. Futbolda genellikle sarı kartla cezalandırılır; bariz gol şansını engelliyorsa kırmızı kart gerektirir.
Omuz omuza mücadele faul mü?
Hayır. Top oynanabilir mesafedeyken omuz omuza yapılan dengeli mücadele kurallara uygundur. Ancak çarpma zamansız, umursamaz ya da aşırı güçle yapılırsa faul olur.
