Futbol Terimleri Sözlüğü: A’dan Z’ye Futbol Terimleri
Futbol terimleri, oyunun kurallarını, mevkilerini, tekniklerini ve taktiklerini anlatmak için kullanılan; büyük kısmı İngilizce ve Fransızcadan Türkçeye geçmiş özel bir sözcük dağarcığıdır. Ofsayt, korner, frikik, santra, aut gibi pek çok futbol terimi Türkçede yabancı kökenli haliyle yerleşmiş, bazılarının ise resmi Türkçe karşılıkları (köşe vuruşu, serbest vuruş, başlama vuruşu gibi) kural metinlerinde kullanılır. Bu sözlükte futbol terimlerini ve anlamlarını alfabetik sırayla, kısa ve anlaşılır tanımlarla, bazılarının İngilizce karşılıklarıyla birlikte bulacaksınız. Ayrıca terimlerin kökenine ve en sık karıştırılan kavramlara da değiniyoruz.
Kısaca: Futbol terimleri; kurallar (ofsayt, penaltı, korner), mevkiler (stoper, bek, forvet), teknikler (rövaşata, plase, vole) ve taktikler (pres, kontra atak, alan savunması) olmak üzere dört ana grupta toplanabilir.
Futbol Terimleri Nelerdir? Dört Ana Grup
Futbol terimlerini öğrenmenin en kolay yolu, onları işlevlerine göre gruplamaktır:
- Kural terimleri: Oyunun nasıl yönetildiğini anlatır. Ofsayt, penaltı, korner, taç, faul, avantaj gibi.
- Mevki terimleri: Oyuncuların sahadaki görevlerini tanımlar. Kaleci, stoper, bek, ön libero, forvet gibi.
- Teknik terimler: Topla yapılan hareketleri ifade eder. Rövaşata, vole, plase, aşırtma, çalım gibi.
- Taktik terimler: Takımın oyun planını anlatır. Pres, kontra atak, alan savunması, ofsayt taktiği gibi.
A’dan Z’ye Futbol Terimleri ve Anlamları
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Asist | Gol atan oyuncuya yapılan son pas |
| Aşırtma | Topun kalecinin ya da savunmacının üzerinden yumuşak bir vuruşla geçirilmesi |
| Aut | Topun kale çizgisinden dışarı çıkması; günlük dilde kale vuruşu için de kullanılır |
| Avantaj | Hakemin, ihlale uğrayan takım lehine oyunu durdurmayıp devam ettirmesi |
| Averaj | Atılan gol ile yenilen gol arasındaki fark |
| Baraj | Serbest vuruşta savunma oyuncularının yan yana dizilerek oluşturduğu duvar |
| Bek | Savunmanın sağ ya da sol kanadında oynayan oyuncu |
| Çalım | Rakibi top sürerken aldatarak geçme hareketi |
| Degaj | Kalecinin elindeki topu ayakla uzağa vurması |
| Deplasman | Rakibin sahasında oynanan maç |
| Direk | Kaleyi oluşturan dikey ve yatay (üst direk) çubuklar |
| Endirekt | Doğrudan gol atılamayan serbest vuruş türü |
| Faul | Kurallara aykırı müdahale ya da hareket |
| Forvet | Hücum hattında oynayan, gol atmakla görevli oyuncu |
| Frikik | Serbest vuruş; İngilizce “free kick” ifadesinden gelir |
| Gegenpress | Top kaybedildikten hemen sonra yoğun baskıyla topu geri kazanma taktiği |
| Hat-trick | Bir oyuncunun aynı maçta üç gol atması |
| Jübile | Kariyerini bitiren oyuncu için düzenlenen veda maçı |
| Kafa vuruşu | Topa kafayla vurulması |
| Kontra atak | Top kazanıldıktan sonra rakip savunma yerleşmeden yapılan hızlı hücum |
| Korner | Köşe vuruşu |
| Libero | Savunmanın gerisinde serbest görev yapan oyuncu; günümüzde nadir kullanılan bir rol |
| Markaj | Bir rakibi yakından takip ederek savunma yapma |
| Ofsayt | Pas anında rakip savunmanın gerisinde bulunup oyuna dahil olma ihlali |
| Orta | Kanattan ceza sahasına gönderilen pas |
| Panenka | Penaltıda topun kalenin ortasına yumuşak bir aşırtmayla atılması |
| Plase | Topun güçten çok yerleştirme amacıyla, kontrollü vurulması |
| Pres | Rakibe top üzerinde baskı yapma |
| Rövanş | İki maçlı eşleşmelerde oynanan ikinci maç |
| Rövaşata | Oyuncunun sırtı kaleye dönükken havada geriye doğru yaptığı makaslama vuruş |
| Santra | Başlama vuruşu; maçın ve her golden sonra oyunun orta noktadan başlatılması |
| Santrfor | Hücum hattının merkezinde oynayan golcü |
| Stoper | Savunmanın merkezinde oynayan oyuncu |
| Taç | Top yan çizgiden çıktığında elle yapılan atış |
| Tiki-taka | Kısa ve hızlı paslarla top hakimiyetine dayanan oyun tarzı |
| Vole | Top yere değmeden havadan yapılan vuruş |
| Yan hakem | Yardımcı hakemin halk arasındaki adı |
Kural Terimleri: En Çok Merak Edilenler
Ofsayt
Pas atıldığı anda rakip yarı sahada hem toptan hem de sondan ikinci rakipten önde olan oyuncunun oyuna dahil olmasıdır. Futbolun en çok tartışılan kuralıdır; ayrıntılarını ofsayt nedir rehberimizde bulabilirsiniz.
Penaltı
Savunma oyuncusunun kendi ceza sahasında direkt serbest vuruş gerektiren ihlal yapması halinde 11 metreden kullanılan vuruştur.
Aut ne demek?
Aut, İngilizce “out” yani “dışarı” kelimesinden gelir. Türkçe futbol dilinde çoğunlukla topun kale çizgisinden dışarı çıkması ve sonrasında kullanılan kale vuruşu için söylenir. Resmi kural metinlerinde “aut” yerine “kale vuruşu” ifadesi kullanılır.
VAR
Video yardımcı hakem sistemidir; gol, penaltı, direkt kırmızı kart ve yanlış kimlik durumlarında açık hataların düzeltilmesine yardımcı olur.
Futbol Terimleri İngilizce Karşılıkları
Uluslararası maçları izleyenler ve futbol oyunları oynayanlar için en sık kullanılan terimlerin İngilizce karşılıkları şöyledir:
| Türkçe | İngilizce |
|---|---|
| Kaleci | Goalkeeper |
| Stoper | Centre-back |
| Bek | Full-back |
| Orta saha | Midfielder |
| Forvet | Forward / Striker |
| Serbest vuruş | Free kick |
| Köşe vuruşu | Corner kick |
| Taç atışı | Throw-in |
| Kale vuruşu | Goal kick |
| Başlama vuruşu | Kick-off |
| Uzatma | Extra time / Stoppage time |
| Penaltı atışları | Penalty shoot-out |
| Hakem | Referee |
| Yardımcı hakem | Assistant referee |
“Uzatma” kelimesinin Türkçede iki anlamda kullanıldığına dikkat edin: Devre sonlarında eklenen dakikalar İngilizcede “stoppage time” ya da “added time”, berabere biten eleme maçlarında oynanan 2×15 dakikalık bölüm ise “extra time” olarak adlandırılır.
Futbol Terimleri Nereden Geliyor?
Modern futbol 19. yüzyılda İngiltere’de kurallara bağlandığı için terimlerin önemli bir kısmı İngilizce kökenlidir: Ofsayt (offside), korner (corner), frikik (free kick), penaltı (penalty), aut (out), forvet (forward) bunlara örnektir. Bir kısmı ise Fransızca üzerinden Türkçeye geçmiştir: Santra (centre), rövanş (revanche) ve plase (placer) gibi kelimeler Fransız etkisini gösterir. İtalyancadan gelen terimler de vardır: Libero “serbest” anlamındaki kelimeden, rövaşata ise makaslama vuruş anlamındaki “rovesciata” kelimesinden türemiştir.
Türkiye’de zaman zaman futbol terimlerinin Türkçeleştirilmesi için çalışmalar yapıldı. Kural metinlerinde “köşe vuruşu”, “serbest vuruş”, “başlama vuruşu” ve “kale vuruşu” gibi Türkçe karşılıklar yerleşmişken, günlük dilde yabancı kökenli terimler yaygınlığını korur. Bu durum, hem resmi hem gündelik terimleri bilmeyi faydalı kılar.
Mevki terimlerini ayrıntılı öğrenmek isterseniz futbolda mevkiler rehberimize, kuralların tamamı için ise penaltı kuralları gibi kural rehberlerimize göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Futbol terimleri nelerdir?
Futbol terimleri; ofsayt, penaltı ve korner gibi kural terimleri, stoper, bek ve forvet gibi mevki terimleri, rövaşata, vole ve plase gibi teknik terimler ile pres ve kontra atak gibi taktik terimlerden oluşur.
Aut nedir kısaca?
Aut, topun kale çizgisinden dışarı çıkmasıdır ve İngilizce “out” kelimesinden gelir. Türkçe futbol dilinde genellikle kale vuruşu anlamında kullanılır.
Frikik ne demek?
Frikik, İngilizce “free kick” ifadesinden gelen ve serbest vuruş anlamına gelen bir terimdir. Günlük dilde özellikle kaleye yakın mesafeden kullanılan serbest vuruşlar için söylenir.
Rövaşata ne demek?
Rövaşata, oyuncunun sırtı kaleye dönükken havaya sıçrayıp topu başının üzerinden geriye doğru vurmasıdır. İngilizcede “bicycle kick” ya da “overhead kick” olarak bilinir.
Santra ne demek?
Santra, maçın başında, ikinci yarının başında ve her golden sonra oyunun orta noktadan yeniden başlatılmasıdır. Resmi kural metinlerinde “başlama vuruşu” olarak geçer.
