Serbest Vuruş Nedir? Direkt ve Endirekt Serbest Vuruş Farkı
Serbest vuruş, futbolda bir ihlal sonrasında oyunu yeniden başlatmak için ihlale uğrayan takıma verilen ve rakiplerin belirli bir mesafede beklemek zorunda olduğu duran top vuruşudur. Serbest vuruş nedir sorusunun cevabı iki türü bilmeyi gerektirir: Direkt serbest vuruştan doğrudan rakip kaleye gol atılabilir, endirekt serbest vuruşta ise golün geçerli olması için topun kaleye girmeden önce başka bir oyuncuya değmesi gerekir. Hangi türün verileceği, yapılan ihlalin niteliğine bağlıdır. Bu rehberde IFAB Oyun Kuralları’nın 13. maddesine göre iki tür arasındaki farkı, hangi ihlalin hangi vuruşu gerektirdiğini, baraj ve mesafe kurallarını ve sık yapılan hataları bulacaksınız.
Kısaca: Temaslı fauller ve el ile oynama direkt serbest vuruşla; ofsayt, tehlikeli oyun, temassız engelleme ve bazı kaleci ihlalleri endirekt serbest vuruşla cezalandırılır. Endirekt vuruşta hakem kolunu havaya kaldırır.
Serbest Vuruş Nedir? Futboldaki Yeri
Serbest vuruş, hakemin oyunu bir ihlal nedeniyle durdurmasının ardından ihlale uğrayan takımın topu ihlal noktasından oyuna sokmasıdır. Rakip oyuncular top oyuna girene kadar topa en az 9,15 metre uzakta beklemek zorundadır. Bu mesafe, rakibin ihlal sonrasında oyunu hemen kesmesini önler ve ihlale uğrayan takımın avantajını korur.
Serbest vuruş sahanın her yerinde verilebilir. Ancak savunma takımı kendi ceza sahası içinde direkt serbest vuruş gerektiren bir ihlal yaparsa, serbest vuruş yerine penaltı verilir. Bu ayrımı penaltı kuralları rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.
Direkt Serbest Vuruş Nedir? Ne Zaman Verilir?
Direkt serbest vuruş, rakibe yönelik temaslı ihlallerin ve el ile oynamanın cezasıdır. Hakem aşağıdaki hareketlerin dikkatsiz, umursamaz ya da aşırı güç kullanılarak yapıldığına karar verirse direkt serbest vuruş verir:
- Rakibe çarpmak, üzerine atlamak
- Rakibe tekme atmak ya da atmaya çalışmak
- Rakibi itmek, vurmak ya da vurmaya çalışmak
- Topa müdahale ederken rakibe çarpmak, rakibi düşürmek ya da düşürmeye çalışmak
Bunlara ek olarak şu ihlaller de her durumda direkt serbest vuruşla cezalandırılır: El ile oynama, rakibi tutmak, temasla rakibin hareketini engellemek, birini ısırmak ya da birine tükürmek ve topa, rakibe veya maç görevlisine bir nesne fırlatmak. Direkt serbest vuruştan top doğrudan rakip kaleye girerse gol geçerlidir.
Endirekt Serbest Vuruş Nedir? Ne Zaman Verilir?
Endirekt serbest vuruş, genellikle temas içermeyen ya da teknik nitelikteki ihlallerde verilir. Türkçede “dolaylı serbest vuruş” da denir. Başlıca endirekt serbest vuruş sebepleri şunlardır:
- Ofsayt
- Tehlikeli oyun (örneğin rakibin başına yakın yüksek ayak, temas olmadan)
- Temas olmadan rakibin hareketini engellemek
- Kalecinin elinden topu bırakmasını engellemek ya da kaleci topu bırakırken topa vurmaya çalışmak
- Söz ya da hareketle itiraz, hakaret gibi temassız ihlaller
- Kendi ceza sahasındaki kalecinin takım arkadaşının bilerek ayakla verdiği pası veya taç atışını elle tutması
- Kalecinin elinden bıraktığı topu başka bir oyuncu dokunmadan tekrar elle tutması
- Duran topu kullanan oyuncunun topa başka oyuncu dokunmadan ikinci kez dokunması
Hakem endirekt serbest vuruşu, kolunu başının üzerine dik olarak kaldırarak gösterir ve top başka bir oyuncuya değene ya da oyun dışına çıkana kadar kolunu indirmez. Endirekt serbest vuruştan top kimseye değmeden rakip kaleye girerse gol verilmez, oyun kale vuruşuyla başlar. Bu kural, ceza sahası içinde verilen endirekt serbest vuruşlarda ilginç sahneler doğurur: Savunma oyuncuları kale çizgisi üzerinde baraj kurabilir.
Direkt ve Endirekt Serbest Vuruş Farkı
| Özellik | Direkt serbest vuruş | Endirekt serbest vuruş |
|---|---|---|
| Doğrudan gol | Rakip kaleye geçerli | Geçersiz, başka oyuncuya değmesi gerekir |
| Hakem işareti | Kol, hücum yönünü gösterir | Kol başın üzerinde dik tutulur |
| Tipik ihlaller | Temaslı fauller, el ile oynama, tutma | Ofsayt, tehlikeli oyun, temassız engelleme |
| Ceza sahası içinde savunma ihlali | Penaltı verilir | İhlal noktasından endirekt vuruş |
| Doğrudan kendi kalesine giderse | Rakibe korner | Rakibe korner |
Serbest Vuruş Nasıl Kullanılır? Baraj ve Mesafe Kuralları
- Top, ihlalin gerçekleştiği noktaya durgun olarak konur.
- Rakipler, top oyuna girene kadar en az 9,15 metre uzakta bekler. Kendi kale çizgisinde, direkler arasında duranlar bu kuraldan muaftır.
- Savunma, üç veya daha fazla oyuncudan oluşan bir baraj kurduysa hücum oyuncuları barajdan en az 1 metre uzakta durmak zorundadır. Bu kural 2019-20 sezonunda getirildi.
- Top vurulup açıkça hareket ettiği anda oyundadır.
- Savunma takımı kendi ceza sahası içinden serbest vuruş kullanıyorsa, top vurulup hareket ettiği anda oyuna girer; ceza sahasından çıkması beklenmez. Rakipler top oyuna girene kadar ceza sahası dışında kalmalıdır.
Hızlı serbest vuruş kullanmak serbesttir. Rakip oyuncu 9,15 metreden yakın olsa bile ihlale uğrayan takım isterse vuruşu hemen kullanabilir. Ancak hakem kart göstermek için oyunu durdurmuşsa, hızlı vuruş ancak hakemin işaretinden sonra yapılabilir. Mesafeye uymayan ve hızlı vuruşu kasıtlı olarak engelleyen oyuncu sarı kart görür. Kartlarla ilgili ayrıntılar için sarı kart ve kırmızı kart kuralları sayfamıza bakabilirsiniz.
Kale alanı içinde verilen serbest vuruşlar
Kale alanı içindeki serbest vuruşlar için özel bir düzenleme vardır. Savunma takımına kendi kale alanı içinde verilen serbest vuruş, kale alanının herhangi bir noktasından kullanılabilir. Hücum takımına rakibin kale alanı içinde verilen endirekt serbest vuruş ise kale alanı çizgisinin kale çizgisine paralel olan kısmında, ihlalin gerçekleştiği yere en yakın noktadan kullanılır. Bu durumda savunma oyuncuları direkler arasında kale çizgisi üzerinde dizilebildiği için çok kısa mesafeden yoğun bir baraj oluşur.
Barajın altından şut ve “baraj altı yatan oyuncu”
Barajın zıplamasını fırsat bilen şutörlere karşı bazı takımlar barajın arkasına yere yatan bir oyuncu yerleştirir. Bu taktik kurallara aykırı değildir, çünkü baraj oyuncuları için belirli bir duruş şekli zorunlu tutulmaz. Önemli olan, oyuncunun 9,15 metre kuralına uyması ve hücum oyuncularıyla kurala aykırı temasa girmemesidir.
Serbest Vuruşta Sık Yapılan Hatalar
- Topa iki kez dokunmak: Vuruşu kullanan oyuncu top başka oyuncuya değmeden ikinci kez dokunursa rakibe endirekt serbest vuruş verilir.
- Barajdan erken çıkmak: Barajdaki oyuncunun top vurulmadan öne koşması mesafe ihlalidir.
- Topu yanlış yere koymak: Topun ihlal noktasından belirgin biçimde uzağa konması halinde hakem vuruşun tekrarlanmasını ister.
- Endirekt vuruşu doğrudan kaleye çekmek: Top kimseye değmeden kaleye girerse gol iptal edilir, oyun kale vuruşuyla başlar.
Sık Sorulan Sorular
Serbest vuruş nedir kısaca?
Serbest vuruş, bir ihlalin ardından ihlale uğrayan takımın topu ihlal noktasından oyuna soktuğu duran top vuruşudur. Rakipler 9,15 metre uzakta beklemek zorundadır. Direkt ve endirekt olmak üzere iki türü vardır.
Endirekt serbest vuruş nedir kısaca?
Endirekt serbest vuruş, doğrudan gol atılamayan serbest vuruş türüdür. Golün geçerli olması için topun kaleye girmeden önce başka bir oyuncuya değmesi gerekir. Hakem bunu kolunu başının üzerine kaldırarak gösterir.
Serbest vuruş ne zaman verilir?
Serbest vuruş, rakibe yönelik fauller, el ile oynama, ofsayt, tehlikeli oyun, temassız engelleme ve bazı kaleci ihlallerinde verilir. İhlalin türü vuruşun direkt mi endirekt mi olacağını belirler.
Serbest vuruşta baraj kaç metre uzakta olmalı?
Baraj, topa en az 9,15 metre uzakta olmalıdır. Hücum oyuncuları ise üç veya daha fazla kişiden oluşan barajdan en az 1 metre uzakta durmak zorundadır.
Dolaylı serbest vuruş ile endirekt serbest vuruş aynı mı?
Evet, ikisi aynı kavramdır. “Endirekt” kelimesi Fransızca kökenlidir ve “dolaylı” anlamına gelir; kural metinlerinde ve yayınlarda iki ifade de kullanılır.
