Averaj Nedir? İkili Averaj ve Genel Averaj Nasıl Hesaplanır?
Averaj, futbolda bir takımın attığı gol sayısından yediği gol sayısının çıkarılmasıyla bulunan gol farkıdır ve puanları eşit olan takımların sıralamasını belirlemek için kullanılır. Averaj ne demek sorusunun futboldaki karşılığı kısaca budur: Attığı golü yediğinden fazla olan takımın averajı artı, az olanınki eksidir. Türkiye’de iki tür averaj öne çıkar: Takımların yalnızca birbirleriyle oynadıkları maçlara bakan ikili averaj ve sezon boyunca oynanan tüm maçları kapsayan genel averaj. Bu rehberde averajın nasıl hesaplandığını, puan eşitliğinde hangi kriterlerin sırayla uygulandığını, farklı liglerdeki yaklaşımları, voleybol ve basketboldaki averaj kavramlarını ve kelimenin kökenini örneklerle bulacaksınız.
Kısaca: Averaj = atılan gol − yenilen gol. İkili averaj, puanı eşit takımların kendi aralarındaki maçlara; genel averaj ise sezonun tüm maçlarına göre hesaplanır.
Averaj Ne Demek? Futboldaki Anlamı
Futbol puan cetvellerinde “AV” ya da “Av.” kısaltmasıyla gösterilen sütun averajdır. Örneğin 40 gol atıp 25 gol yiyen bir takımın averajı +15, 20 gol atıp 30 gol yiyen bir takımın averajı −10’dur. Averaj tek başına bir sıralama ölçütü değildir; puanlar eşit olduğunda devreye giren bir eşitlik bozma kriteridir.
Kelimenin kökeni ilginçtir. “Averaj”, İngilizcedeki “average” yani “ortalama” kelimesinden gelir. İngiltere’de uzun yıllar boyunca puan eşitliğinde “goal average” kullanıldı; bu yöntemde atılan gol yenilen gole bölünüyordu. İngiliz ligleri 1970’lerde bu oran yerine gol farkına geçti. Türkçede ise kelime, yöntem değiştiği halde “averaj” olarak kalıp gol farkını ifade etmeye devam etti.
Puan durumu tablosundaki kısaltmalar
Averajı doğru okumak için puan tablosundaki diğer sütunları da bilmek gerekir. Türkçe puan durumu tablolarında en sık kullanılan kısaltmalar şunlardır:
- O: Oynanan maç sayısı
- G / B / M: Galibiyet, beraberlik ve mağlubiyet sayıları
- A (AG): Atılan gol
- Y (YG): Yenilen gol
- AV: Averaj, yani atılan gol ile yenilen gol arasındaki fark
- P: Puan (galibiyet 3, beraberlik 1, mağlubiyet 0)
Genel Averaj Nasıl Hesaplanır?
Genel averaj, bir takımın sezon boyunca oynadığı tüm lig maçlarında attığı toplam golden yediği toplam golün çıkarılmasıyla bulunur.
| Takım | Atılan gol | Yenilen gol | Genel averaj |
|---|---|---|---|
| A Takımı | 58 | 31 | +27 |
| B Takımı | 47 | 39 | +8 |
| C Takımı | 33 | 33 | 0 |
| D Takımı | 29 | 44 | −15 |
Tablodaki sayılar örnek olarak verilmiştir. Hesaplama sırasında yalnızca resmi lig maçları dikkate alınır; kupa ve Avrupa maçlarının golleri lig averajına yansımaz. Hükmen sonuçlanan maçlarda ise talimatlarda belirlenen skor (genellikle 3-0) averaja işlenir.
İkili Averaj Ne Demek? Nasıl Hesaplanır?
İkili averaj, puanları eşit olan iki takımın yalnızca birbirleriyle oynadıkları maçlardaki sonuçlara bakar. Önce bu maçlarda alınan puanlar karşılaştırılır; puanlar da eşitse aralarındaki maçlardaki gol farkı belirleyici olur.
Örnek hesaplama
A ve B takımları sezonu aynı puanla bitirmiş olsun. İlk maçta A takımı evinde 2-1 kazanmış, ikinci maçta B takımı evinde 3-0 kazanmış. Her iki takım da aralarındaki maçlardan 3’er puan almıştır, yani puan eşitliği sürer. Gol farkına bakıldığında A takımı toplam 2 gol atıp 4 gol yemiştir (−2), B takımı ise 4 gol atıp 2 gol yemiştir (+2). Bu durumda ikili averajda üstün olan ve sıralamada öne geçen B takımıdır.
İkiden fazla takım puan eşitliğine düştüğünde, yalnızca bu takımların birbirleriyle oynadığı maçlardan bir “mini lig” tablosu oluşturulur ve sıralama bu tabloya göre yapılır. Bu yöntem, ikili averajın üç veya dört takımlı versiyonudur.
Puan Eşitliğinde Sıralama Nasıl Belirlenir?
Her lig, puan eşitliğinde uygulanacak kriterleri kendi talimatında belirler. Türkiye’de Süper Lig’de uzun süredir ilk sırada takımların kendi aralarındaki maçlar, yani ikili averaj gelir. Genel sıralama mantığı şöyledir:
- Takımların kendi aralarındaki maçlarda aldıkları puanlar
- Kendi aralarındaki maçlardaki gol farkı
- Genel averaj
- Sezon boyunca atılan toplam gol sayısı
- Talimatta yer alan diğer kriterler (fair play puanı, gerekirse ek maç gibi)
Bu sıra genel eğilimi gösterir; kriterlerin tam listesi ve sırası TFF’nin ilgili sezon talimatında yer alır, bu yüzden kesin bilgi için TFF’nin resmi metnini kontrol edin. Farklı liglerde yaklaşım değişir: İngiltere Premier Lig’de puan eşitliğinde önce genel averaja, ardından atılan gole bakılırken, İspanya La Liga’da Türkiye’ye benzer biçimde önce takımların kendi aralarındaki maçlar dikkate alınır. UEFA kulüp turnuvalarının lig aşamasında ise gol farkı ve atılan gol gibi genel kriterler önceliklidir.
Eskiden eleme turlarında kullanılan deplasman golü kuralı da bir tür eşitlik bozma yöntemiydi; bu kuralın neden kaldırıldığını deplasman golü kuralı rehberimizde anlattık.
Averaj Neden Önemlidir?
Sezon sonu şampiyonluk, Avrupa kupaları ya da küme düşme yarışlarında takımlar sık sık aynı puanda buluşur. Bu durumda averaj, bir sezonun emeğini belirleyen son ölçüt haline gelir. İkili averajın öncelikli olduğu liglerde iki rakip arasındaki maçlar “altı puanlık maç” olarak görülür, çünkü kazanan hem üç puanı alır hem de olası eşitlik durumunda üstünlüğü cebine koyar. Genel averajın öncelikli olduğu liglerde ise zayıf rakiplere karşı farklı galibiyetler daha değerli hale gelir.
Averaj her maçtan sonra o maçtaki gol farkı kadar değişir: 3-1 kazanan takımın averajı 2 artar, 0-2 kaybeden takımınki 2 azalır, 2-2 biten bir maç ise averajı değiştirmez. Bu nedenle galibiyet serisi yakalamış bir takımın averajı bile tek bir farklı yenilgiyle hızla düşebilir.
Averaj, takımların maç içi kararlarını da etkiler. Rakibiyle ilk maçı farklı kaybeden bir takım, rövanşta ikili averajı çevirmek için gol farkını hesaba katarak oynayabilir. Puan durumu tablolarını takip ederken averaj sütununa bakmak, olası eşitlik senaryolarını önceden görmeyi sağlar.
Voleybol ve Basketbolda Averaj
Averaj kavramı başka sporlarda da kullanılır ama hesaplama yöntemi değişebilir:
- Voleybol: Puan ve galibiyet sayısından sonra çoğunlukla set averajına (kazanılan setlerin kaybedilen setlere oranı) ve ardından sayı averajına (alınan sayıların verilen sayılara oranı) bakılır. Sıralama kriterleri lig talimatında belirlenir. Güncel tabloyu Sultanlar Ligi puan durumu sayfamızdan takip edebilirsiniz.
- Basketbol: Galibiyet sayısı eşit olan takımlar arasında önce kendi aralarındaki maçlar, ardından bu maçlardaki sayı farkı ve genel sayı averajı gibi kriterler uygulanır.
- Satranç ve diğer branşlar: Satranç turnuvalarında “averaj” yerine rakiplerin puanlarına dayalı farklı eşitlik bozma sistemleri kullanılır.
Sık Sorulan Sorular
Averaj ne demek futbol?
Futbolda averaj, bir takımın attığı gollerden yediği gollerin çıkarılmasıyla bulunan gol farkıdır. Puanları eşit olan takımların sıralamasını belirlemek için kullanılır ve puan cetvelinde “AV” kısaltmasıyla gösterilir.
İkili averaj ne demek?
İkili averaj, puanı eşit iki takımın yalnızca birbirleriyle oynadıkları maçlardaki sonuçlara bakılarak yapılan karşılaştırmadır. Önce bu maçlardaki puanlar, eşitlik sürerse gol farkı dikkate alınır.
Averaj nasıl hesaplanır?
Averaj, atılan gol sayısından yenilen gol sayısının çıkarılmasıyla hesaplanır. Örneğin 45 gol atıp 30 gol yiyen bir takımın averajı +15 olur.
Averaj neden önemli?
Puan eşitliğinde şampiyonluk, Avrupa kupası hakkı ya da küme düşme gibi kritik sıralamalar averajla belirlenir. Bu yüzden özellikle sezonun son haftalarında averaj, puan kadar önemli hale gelir.
Averaj ne zaman belli olur?
Genel averaj her maçtan sonra güncellenir. İkili averaj ise iki takım arasındaki iki maç da oynandıktan sonra kesinleşir; ancak sezon sonunda puan eşitliği oluşmazsa hiçbir etkisi olmaz.
