Futbolda Kaç Oyuncu Değişikliği Yapılır? Değişiklik Kuralları
Futbolda oyuncu değişikliği kuralına göre üst düzey resmi maçlarda her takım en fazla beş oyuncu değişikliği yapabilir ve bu değişiklikleri devre arası hariç en fazla üç duraklamada kullanmak zorundadır. Maç uzatmaya giderse takımlara bir değişiklik hakkı ve bir değişiklik fırsatı daha tanınır. Oyuncu değişikliği kuralı IFAB Oyun Kuralları’nın 3. maddesinde düzenlenir; değişiklik sayısının üst sınırını IFAB belirler, ancak organizasyonlar bu sınırın altında kalan farklı sayılar da uygulayabilir. Bu rehberde beş değişiklik kuralının nasıl işlediğini, “kaç seferde” sorusunun cevabını, değişikliğin sahada nasıl yapıldığını, kurala aykırı değişikliklerin sonuçlarını, kuralın tarihçesini ve voleybol, basketbol gibi diğer sporlardaki uygulamaları bulacaksınız.
Kısaca: Üst düzey futbolda 5 oyuncu değişikliği yapılabilir; bunlar devre arası hariç en fazla 3 duraklamada kullanılır. Uzatmada 1 ek değişiklik ve 1 ek fırsat tanınır. Oyundan çıkan oyuncu aynı maçta geri dönemez.
Oyuncu Değişikliği Kuralı Nedir?
IFAB kurallarına göre FIFA, konfederasyonlar ve federasyonlar tarafından düzenlenen resmi maçlarda bir takımın yapabileceği azami değişiklik sayısı beştir. Maç kadrosunda kaç yedek oyuncunun yer alacağını ise organizasyon kuralları belirler; IFAB bu sayıya da bir üst sınır koyar. Profesyonel liglerde maç kadrosunda genellikle 9 ile 12 arasında yedek oyuncu bulunur.
Alt liglerde, gençlik futbolunda, veteran ve amatör futbolda federasyonlar daha esnek kurallar uygulayabilir. Bu kategorilerde “geri dönüşlü değişiklik” adı verilen ve oyundan çıkan oyuncunun yeniden sahaya girebildiği sistemlere de izin verilir. Hazırlık maçlarında ise takımlar hakemle anlaşarak daha fazla değişiklik yapabilir.
5 Oyuncu Değişikliği Kuralı Kaç Seferde Yapılır?
Beş değişiklik kuralının en çok merak edilen yanı, değişikliklerin kaç seferde yapılabileceğidir. Kurala göre takımlar beş değişikliği oyun sırasında en fazla üç farklı duraklamada kullanabilir. Devre arasında yapılan değişiklikler bu üç fırsata dahil edilmez. Böylece bir takım, örneğin devre arasında iki değişiklik yapıp ikinci yarıda üç farklı duraklamada kalan üç değişikliği kullanabilir.
| Durum | Değişiklik sayısı | Değişiklik fırsatı |
|---|---|---|
| Normal süre (90 dakika) | En fazla 5 | En fazla 3 duraklama + devre arası |
| Maç uzatmaya giderse | Toplam 6 (1 ek) | 1 ek fırsat; uzatma öncesi ve uzatma devre arası ayrıca kullanılabilir |
| Penaltı atışları | Yeni değişiklik yapılamaz | Yalnızca sakatlanan kaleci için özel kural |
Takımlardan birinin aynı anda değişiklik yapması diğer takımın fırsat hakkını etkilemez. Her iki takım da aynı duraklamada değişiklik yaptığında, her biri kendi fırsat hakkından birini kullanmış sayılır.
Beyin sarsıntısı değişikliği
Bazı organizasyonlar, IFAB’ın onayladığı deneme protokolü kapsamında “ek kalıcı beyin sarsıntısı değişikliği” uygular. Bu protokolde beyin sarsıntısı geçirdiğinden şüphelenilen oyuncu, normal değişiklik hakkından sayılmayan ek bir oyuncuyla değiştirilebilir; bu durumda rakip takıma da bir ek değişiklik hakkı tanınır. Protokolün uygulanıp uygulanmadığını ilgili organizasyonun talimatı belirler.
Oyuncu Değişikliği Nasıl Yapılır?
- Takım, değişiklik yapacağını dördüncü hakeme ya da hakeme bildirir.
- Oyun durduğunda hakem değişikliğe izin verir.
- Oyundan çıkacak oyuncu, hakem başka bir yeri göstermedikçe saha çizgisinin en yakın noktasından sahayı terk eder.
- Oyundan çıkan oyuncu doğrudan teknik alana ya da soyunma odasına gider.
- Oyuna girecek oyuncu, çıkan oyuncu sahayı terk ettikten sonra orta çizgi hizasından sahaya girer.
- Oyuncu sahaya girdiği anda değişiklik tamamlanır ve yeni oyuncu oyuncu statüsü kazanır.
Çıkan oyuncunun en yakın noktadan sahayı terk etmesi kuralı 2019-20 sezonunda getirildi. Amaç, skor avantajını korumak isteyen takımların değişiklikleri yavaş yaparak zaman geçirmesini önlemekti. Değişiklik için harcanan süre hakem tarafından ek süreye eklenir.
Kurala Aykırı Değişiklik ve Oyuncu-Kaleci Değişimi
Hakemin izni olmadan sahaya giren yedek oyuncu, oyunu durdurmayı gerektirirse sarı kartla cezalandırılır ve oyun endirekt serbest vuruşla yeniden başlar. Oyuna müdahale ettiyse ihlale göre direkt serbest vuruş ya da penaltı verilebilir. Takımın sahada fazladan bir kişiyle oynadığı fark edilirse ve bu durumda gol atılırsa, gol iptal edilir ve oyun ihlalin niteliğine göre yeniden başlatılır.
Oyunculardan biri, hakemi bilgilendirmek ve değişikliği oyun durduğunda yapmak koşuluyla kaleciyle yer değiştirebilir. Bu bir oyuncu değişikliği sayılmaz ve değişiklik hakkından düşülmez. Kurallara aykırı biçimde, hakeme bildirilmeden yapılan oyuncu-kaleci değişiminde ise iki oyuncu da sarı kart görebilir. Kalecilere özel kuralların tamamı için kaleci kuralları rehberimize bakabilirsiniz.
Kırmızı kart gören oyuncunun yerine değişiklik yapılabilir mi?
Hayır. Maç başladıktan sonra kırmızı kartla ihraç edilen oyuncunun yerine kimse alınamaz ve takım eksik oynamaya devam eder. Kırmızı kart gören yedek oyuncu ya da oyundan çıkmış oyuncu için de aynı kural geçerlidir; bu kişiler maçta yeniden görev alamaz. Maç başlamadan önce ihraç edilen bir oyuncunun yerine ise maç kadrosunda adı bulunan bir yedek oyuncu oynayabilir ve bu durum takımın değişiklik hakkını azaltmaz. Kadroda adı olmayan bir oyuncu ise hiçbir koşulda maça dahil edilemez.
5 Oyuncu Değişikliği Kuralı Ne Zaman Çıktı?
Futbolda oyuncu değişikliği uzun yıllar boyunca yasaktı; sakatlanan oyuncunun yerine kimse giremiyor, takımlar eksik oynamak zorunda kalıyordu. Değişiklik hakkı 1950’lerin sonundan itibaren aşamalı olarak kurallara girdi ve Dünya Kupası’nda ilk kez 1970’te uygulandı. Uzun süre iki değişiklik hakkı tanındı; 1990’larda bu sayı üçe çıkarıldı.
Beş değişiklik kuralı ise COVID-19 salgını sırasında, sıkışık maç takvimi ve oyuncu sağlığı gerekçesiyle Mayıs 2020’de IFAB tarafından geçici olarak getirildi. Uygulama olumlu karşılanınca IFAB, 2022’de beş değişikliği kalıcı olarak Oyun Kuralları’na ekledi. Türkiye’de Süper Lig de bu düzenlemeyi uygulamaktadır. Organizasyonların yedek kadro sayısı, yabancı oyuncu sınırı gibi ek kurallarını ise TFF’nin ilgili sezon talimatından kontrol etmek gerekir.
Voleybol ve Diğer Sporlarda Oyuncu Değişikliği
Oyuncu değişikliği kuralları spordan spora büyük farklılık gösterir:
- Voleybol: FIVB kurallarına göre her takım bir sette en fazla 6 normal oyuncu değişikliği yapabilir. Başlangıç oyuncusu sette bir kez oyundan çıkıp yalnızca kendi yerine giren oyuncunun yerine geri dönebilir. Libero değişiklikleri bu sayıya dahil değildir.
- Basketbol: Değişiklik sayısı sınırsızdır; oyuncular top ölü olduğunda ve hakem izin verdiğinde sahaya girip çıkabilir.
- Hentbol: Değişiklikler sınırsızdır ve oyun durmadan, değişiklik bölgesinden yapılır.
- Futsal: Değişiklikler sınırsızdır ve oyun devam ederken değişiklik bölgesinden yapılabilir.
Futbolun 17 kuralının tamamına genel bir bakış için futbol terimleri sözlüğü ve kurallar rehberlerimize göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Futbolda kaç oyuncu değişikliği yapılır?
Üst düzey resmi futbol maçlarında her takım en fazla beş oyuncu değişikliği yapabilir. Maç uzatmaya giderse bir ek değişiklik hakkı daha tanınır ve toplam sayı altıya çıkar.
5 oyuncu değişikliği kaç seferde yapılır?
Beş değişiklik, devre arası hariç oyun sırasında en fazla üç farklı duraklamada yapılabilir. Devre arasında yapılan değişiklikler bu üç fırsattan sayılmaz.
5 oyuncu değişikliği kuralı ne zaman çıktı?
Kural Mayıs 2020’de COVID-19 salgını nedeniyle geçici olarak getirildi. IFAB, 2022’de beş değişikliği kalıcı olarak Oyun Kuralları’na ekledi.
6 oyuncu değişikliği ne zaman yapılır?
Altıncı değişiklik yalnızca maç uzatma devrelerine giderse yapılabilir. Takımların kullanmadığı değişiklik hakları da uzatmaya devreder.
Voleybolda kaç oyuncu değişikliği yapılır?
Voleybolda FIVB kurallarına göre her takım bir sette en fazla altı normal oyuncu değişikliği yapabilir. Libero değişiklikleri bu sayıya dahil değildir ve ayrı kurallara tabidir.
