Triple-Double Nedir? Basketbolda İstatistik Terimleri
Triple-double, bir basketbolcunun tek maçta sayı, ribaund, asist, top çalma ve blok kategorilerinden üçünde çift haneli rakama (en az 10) ulaşmasıdır. En yaygın örneği 10 sayı, 10 ribaund ve 10 asisttir; örneğin 22 sayı, 11 ribaund, 10 asistlik bir performans triple-double sayılır. Bu rehberde triple-double’ın nasıl hesaplandığını, double-double ve quadruple-double gibi benzer kavramları ve basketbolda sık kullanılan diğer istatistik terimlerini bulacaksınız.
Kısaca: Beş temel kategoriden ikisinde 10 ve üzeri double-double, üçünde triple-double, dördünde quadruple-double olarak adlandırılır. Triple-double, bir oyuncunun tek maçta çok yönlü katkısını gösteren en bilinen ölçüttür.
Triple Double Nedir Basketbolda, Nasıl Yapılır?
Triple-double’ı oluşturan beş istatistik kategorisi şunlardır: sayı, ribaund, asist, top çalma ve blok. Oyuncunun bu beş kategoriden herhangi üçünde maçı en az 10 ile bitirmesi yeterlidir. İngilizcedeki “double” kelimesi burada “çift haneli rakam” anlamında kullanılır; “triple” ise bunun üç kategoride gerçekleştiğini anlatır.
Uygulamada triple-double’ların çok büyük kısmı sayı, ribaund ve asist üçlüsüyle yapılır. Top çalma ve blokta 10’a ulaşmak çok daha zordur; bu kategorilerden biriyle yapılan triple-double’lar nadir görülür. Örnek vermek gerekirse:
- 18 sayı, 12 ribaund, 11 asist: triple-double.
- 25 sayı, 10 ribaund, 9 asist: double-double (asist 10’a ulaşmadığı için).
- 12 sayı, 14 ribaund, 10 blok: triple-double (nadir bir türü).
Triple-double genellikle oyunun her alanına katkı veren oyun kurucular, top taşıyabilen forvetler ve pas yeteneği yüksek pivotlar tarafından yapılır. Pozisyonların görevlerini basketbolda pozisyonlar rehberimizde anlattık.
Triple-Double Nasıl Okunur ve Yazılır?
Terim İngilizce olduğu için Türkçede de genellikle özgün yazımıyla “triple-double” olarak kullanılır ve “tripıl dabıl” diye okunur. Yerleşik bir Türkçe karşılığı olmadığı için yayıncılar da İngilizce terimi kullanır. İstatistik tablolarında oyuncunun performansı genellikle “22 sayı, 11 ribaund, 10 asist” ya da kısaltmalarla “22-11-10” şeklinde yazılır. Bir oyuncunun maçtaki istatistiklerini okurken önce sayı, sonra ribaund ve asist sütunlarına bakmanız, triple-double olup olmadığını anlamanız için yeterlidir.
Double-Double, Triple-Double ve Quadruple-Double Arasındaki Fark
| Terim | Tanım | Örnek | Sıklık |
|---|---|---|---|
| Double-double | İki kategoride 10+ | 20 sayı, 12 ribaund | Sık görülür |
| Triple-double | Üç kategoride 10+ | 15 sayı, 10 ribaund, 11 asist | Nadir, ama her sezon görülür |
| Quadruple-double | Dört kategoride 10+ | Sayı, ribaund, asist ve blok/top çalmada 10+ | Çok nadir |
| Five-by-five (5×5) | Beş kategorinin her birinde en az 5 | 5 sayı, 5 ribaund, 5 asist, 5 top çalma, 5 blok | Nadir |
NBA tarihinde resmî olarak kaydedilmiş quadruple-double yalnızca dört oyuncuya aittir: Nate Thurmond (1974), Alvin Robertson (1986), Hakeem Olajuwon (1990) ve David Robinson (1994). Top çalma ve blok istatistiklerinin NBA’de 1973-74 sezonundan itibaren tutulmaya başlanması, daha eski dönemlerde bu başarının ölçülmesini imkânsız kılar.
Triple Double Nedir NBA’de? Tarihî Rekorlar
Triple-double kavramı NBA ile özdeşleşmiştir. Terimin, 1980’lerde Magic Johnson’ın sık sık bu tür maçlar çıkardığı dönemde yaygınlaştığı kabul edilir. Ancak bu performanslar, isim konmadan çok önce de yapılıyordu.
- Oscar Robertson, 1961-62 sezonunu triple-double ortalamasıyla tamamlayan ilk oyuncudur.
- Russell Westbrook, dört farklı sezonu triple-double ortalamasıyla bitirdi ve 2021’de Oscar Robertson’ın rekorunu geçerek NBA tarihinde en çok triple-double yapan oyuncu oldu.
- Nikola Jokić, pivot pozisyonunda oynamasına rağmen sezonu triple-double ortalamasıyla bitiren (2024-25) ve en çok triple-double yapan oyuncular arasında üst sıralarda yer alan isimdir.
Kariyer sıralamaları her sezon değiştiği için güncel rakamları NBA’in resmî istatistik sayfasından kontrol etmenizi öneririz. Türkiye’de terim, Alperen Şengün’ün Houston Rockets formasıyla yaptığı triple-double’larla birlikte daha sık aranır hâle geldi.
Euroleague’de Triple-Double Neden Daha Nadir?
FIBA kurallarıyla oynanan maçlar 40 dakika sürer; NBA’deki 48 dakikaya göre oyuncuların istatistik toplayacağı süre daha kısadır. Ayrıca Avrupa basketbolunda rotasyonlar daha geniştir, tempo daha düşüktür ve top kontrolü daha paylaşımlıdır. Bu nedenle Euroleague ve Basketbol Süper Ligi’nde triple-double, NBA’e kıyasla çok daha nadir görülür ve yapıldığında büyük ses getirir. Süre farkının ayrıntıları için NBA ve FIBA kuralları arasındaki farklar sayfasına bakabilirsiniz.
Basketbolda Diğer İstatistik Terimleri Nelerdir?
Maç sonu istatistik tablolarında (box score) kısaltmalar sıkça kullanılır. En yaygın olanları ve anlamları şunlardır:
| Kısaltma | Açılımı | Türkçe anlamı |
|---|---|---|
| PTS | Points | Sayı |
| REB (OREB/DREB) | Rebounds | Ribaund (hücum/savunma) |
| AST | Assists | Asist, sayıyla sonuçlanan pas |
| STL | Steals | Top çalma |
| BLK | Blocks | Blok |
| TO / TOV | Turnovers | Top kaybı |
| FG% | Field goal percentage | Saha içi atış yüzdesi |
| 3P% | Three-point percentage | Üç sayı yüzdesi |
| FT% | Free throw percentage | Serbest atış yüzdesi |
| +/- | Plus-minus | Oyuncu sahadayken takımın skor farkı |
| MIN | Minutes | Süre (dakika) |
Verimlilik (EFF ve PIR) Nasıl Hesaplanır?
Verimlilik puanı, bir oyuncunun maça toplam katkısını tek sayıyla özetlemeye çalışır. Genel formülde olumlu istatistikler (sayı, ribaund, asist, top çalma, blok) toplanır; kaçan şutlar, kaçan serbest atışlar ve top kayıpları çıkarılır. Euroleague’de kullanılan PIR (Performance Index Rating) buna ek olarak rakipten alınan faulleri artı, yapılan faulleri ve bloklanan şutları eksi olarak hesaba katar. Türkiye’de “ranking” ya da “verimlilik” diye anılan değer genellikle bu hesaptır.
Triple-Double Gerçekten Önemli mi?
Triple-double, bir oyuncunun çok yönlülüğünü gösteren çarpıcı bir ölçüttür; ancak tek başına maçın kazanılmasını garanti etmez. 9 asistle kalan bir oyuncu, 10 asist yapan kadar etkili oynamış olabilir; çok sayıda top kaybı ve düşük isabet yüzdesiyle yapılan bir triple-double da takıma beklenen faydayı sağlamayabilir. Bu yüzden analistler triple-double’ı verimlilik, isabet yüzdeleri ve artı-eksi gibi ölçütlerle birlikte değerlendirir. Diğer temel kavramlar için basketbol terimleri sözlüğümüze göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Triple double nedir basketbol?
Bir oyuncunun tek maçta sayı, ribaund, asist, top çalma ve blok kategorilerinden üçünde en az 10’a ulaşmasıdır. En yaygın türü sayı, ribaund ve asistte çift haneye ulaşılan triple-double’dır.
Triple double nasıl yapılır?
Oyuncunun maçı beş temel kategoriden üçünde en az 10 ile bitirmesi gerekir. Bunun için hem skor üretmek hem ribaunda katılmak hem de takım arkadaşlarına sayı getiren paslar vermek gerekir. Bu nedenle genellikle topu çok kullanan, çok yönlü oyuncular triple-double yapar.
Double double ne demek?
Double-double, bir oyuncunun tek maçta beş temel istatistik kategorisinden ikisinde en az 10’a ulaşmasıdır. En sık görülen örnek, pivotların yaptığı sayı ve ribaund double-double’ıdır.
Triple double futbolda var mı?
Hayır, triple-double bir basketbol terimidir ve futbolda resmî bir karşılığı yoktur. Futbolda bir oyuncunun tek maçta üç gol atmasına “hat-trick” denir.
En çok triple-double yapan oyuncu kim?
NBA tarihinde kariyer boyunca en çok triple-double yapan oyuncu Russell Westbrook’tur; 2021’de Oscar Robertson’ın uzun süre kırılamayan rekorunu geçti. Sıralama aktif oyuncularla değişebileceği için güncel durumu resmî NBA istatistiklerinden kontrol etmek en doğrusudur.
